Okumayan, sorgulamayan, araştırmayan, öğrenmeyen bir toplum, kendisine dayatılan dogmalara, hurafelere inanır. Yaşamını, inandığı batıl inanç doğrultusunda şekillendirir. Edebiyatımız, hurafelerin toplumu nerelere götürdüğünü, halkın nasıl sömürüldüğünü anlatan öykü ve romanlarla doludur. Etkisi olmamış, ders çıkarılmamış ya da okunmamış ki, hurafeler toplumda kendilerine yer bulmaya devam emekte…
Hurafeleri, halkın temiz duygularını istismar edip kendi çıkarları için kullananlar, tarih boyunca hep oldu. İnsanımız, aklını başına almaz, okumaz, öğrenmez, sorgulamazsa hurafeleri çıkarları için kullanan ve halkı sömüren asalaklar da var olmaya devam edecektir…
Gazetede okumuşsunuzdur, Marmaris Turgut Mahallesinde halkın, yıllardır evliya kabul edip ziyaret ettikleri, dilekte bulundukları mezarın, M.Ö. üçüncü yüzyılda Roma döneminde yaşamış Yunanlı bir boksöre ait olduğu, kitabenin okunmasıyla anlaşıldı. (1)
Efeler İlçesinde de birçok yatır var. Bunlardan birisi, Çıtlık Dede yatırı. Onu neden seçtin diye sorabilirsiniz. Anlatayım: Çıtlık Dede için internette arama yaparsanız, O mezarın, aslında Börklüce Mustafa’ya ait olabileceğini öne süren köşe yazısı ile karşılaşırsınız. Bazı kitaplarda da bu iddia tekrarlanır.(2) Bu iddia, doğru mudur?
Çıtlık Dede, Börklüce Mustafa olabilir mi? Merak edip araştırdım, Mezarının resmini çektim. Mezar taşında 18. Yüzyılda yaşadığı, panodaki bilgide vergi tahsildarı olduğu, mezarın 1987 yılında taşındığı yazılı. Yaptığım araştırma, bulduğum kaynaklar, Çıtlık Dede’nin, Börklüce Mustafa olma olasılığının olmadığını göstermektedir…
Birinci kaynak, Evliya Çelebi, Aydındaki ziyaretgâhları sayarken, Çıtlık ve Sümbül dededen bahsetmez. Onun saydığı ziyaretgâhlar arasında yer almaz. (3)
İkinci kaynak; yazarları Fehmi Poyrazoğlu ve Hilmi Bayındır olan, Aydının, Dünü, Bugünü, Yarını isimli kitaptır. Yazarlar, Torlak Kemal’den, mezhebinden, isyanından, mezarını detaylı olarak anlattıkları halde Börklüce Mustafa’dan hiç söz etmezler.
Üçüncü kaynak, 1889-1907 yılı aralığında yaşadığı Aydın’ın konumunu, sosyal yapısını ve gözlemlerini, Mustafa’nın Romanı Memleket Çocuğu isimli kitapta toplayan Zeki Mesud Alsan’dır…
Kozdibi semtinde doğmuş, bir süre burada yaşamıştır. Çıtlık Dede türbesi onun her gün okula giderken gelip geçtiği yolun üzerindedir. Anılarını anlatırken o bölgede bulunan mezarlıktan, mezarlıktaki çıtlık ağaçlarından ve bir türbeden bahseder, “Sümbüllü Dede” türbesi…
Aydın halkı, dileklerinin olması için, Sümbüllü Dede yatırının kandiline bir damla, önünde bulunan küpe bir maşrapa zeytinyağı döktüğünü, yağın Kâğıtçı Tevfik Efendi ve ailesi tarafından gece alındığını, yağın bu ailenin sermayesi olduğunu, halkın iyi niyetinin kötüye kullanıldığını” (4) Anlatır.
Evi, Çıtlık dedeye ait olduğu söylenen türbenin yakınındadır. Börklüce Mustafa’ya ait olduğu söylenen türbeyi görmemesi, bilmemesi düşünülemez. O halde, ortada bir yatır var, eski ismi “Sümbüllü Dede, yeni ismi ile Çıtlık Dede.” Hurafelere inanmayın, bilimden ayrılmayın…
KAYNAK:
2-Yeni Ufuk. Ve Etem Oruç, Atçalı Kel ve Yağdereli Sinanoğlu. S.15
3-Ramazan Ergün, Aydın’ı Aydınlatanlar. 380
4-Zeki Mesud Alsan, Mustafa’nın Romanı, Memleket Çocuğu. S. 32-33
Bahis konusu çıtlık ağacı vede ev babamın halası. Ya Yatan kişi yada mezarı koruyan kişi zannedersem halamın eşi.
Küçükken o evde çok gittik.Mezarın üzerine birlikte odası tahsis edilerek apt.
dikildi bizler vede civardaki komşular sayesinde naşı yıllar sonra mezarlığa defni sağlandı.
veya bakan